Atkins logo

Atkins dieet : Koolhydraatarm dieet

Het Atkins-dieet (sinds ongeveer 1972) is het bekendste voorbeeld van een koolhydraat arm dieet. Mensen die dit dieet volgen, eten veel vet en eiwit en weinig koolhydraten. Het principe van het Atkins dieet is caloriebeperking. Minder calorieën binnen krijgen, dan dat je verbrand. Mensen met een verstoorde nierfunctie of Diabetes patiënten kunnen beter eerst overleggen met de huisarts alvorens deze dieetvorm te starten.

Het Atkins-dieet is het bekendste koolhydraat arme dieet. Koolhydraat arme diëten komen neer op een eetpatroon met veel vet en eiwit en weinig koolhydraten, zoals suikers en zetmeel. 

In de samenstelling van de maaltijden binnen het Atkins-dieet ontbreken vaak brood, graanproducten, aardappelen, rijst en pasta.Daardoor wijkt het Atkins-dieet vrij sterk af van het gangbare Nederlandse eetpatroon. De gerechten in de dieetmenu’s van Atkins bevatten vaak producten met veel vet en eiwit, zoals (vet) vlees, kaas, eieren, room, boter en mayonaise. Daarbij worden er indicaties gegeven van wat normale hoeveelheden zijn.

Gedachtengoed

Het Atkins-dieet gaat ervan uit dat het sterk gestegen gebruik van ‘loze’ geraffineerde koolhydraten (suiker, fructose en meel) in de westerse wereld van de 20e eeuw verantwoordelijk is voor de grote toename welvaartsziektes zoals overgewicht.

Gezondheidseffecten

Uit onderzoek blijkt dat koolhydraatarme diëten zoals het Atkins-dieet inderdaad tot gewichtsverlies leiden. Dat komt doordat de voeding in totaal minder calorieën levert. De mate van gewichtsverlies hangt af van hoe lang het dieet wordt gevolgd, hoeveel calorieën iemand binnenkrijgt en hoeveel er bewogen wordt. Veel mensen die het Atkins-dieet volgen, zeggen ook minder honger te hebben. Dat lijkt te verklaren vanuit het hoge vet- en eiwitgehalte van het eten. Wanneer door de verminderde honger minder wordt gegeten, betekent dat weer meer gewichtsverlies.

Verloop

Zoals bij elk afslankdieet wordt in de eerste 1 tot 2 weken sneller gewicht verloren dan daarna. Doordat het lichaam minder energie binnenkrijgt dan het nodig heeft, mobiliseert het snel de glycogeenvoorraden (koolhydraatvoorraden) in het lichaam. Het lichaam gaat dan eerst de koolhydraten verbranden die in de spieren zijn opgeslagen. Dit gaat gepaard met een aanzienlijk vochtverlies, waardoor het gewichtsverlies optreedt. 

Onder ‘normale’ omstandigheden zijn er in het lichaam voldoende koolhydraten aanwezig om vetten uit de voeding volledig te verbranden. Maar in een bepaalde fase van het Atkins-dieet kunnen de vetzuren niet meer volledig door het lichaam worden verbrand en benut. Dit komt door de combinatie van relatief veel vet en zeer weinig koolhydraten in de voeding. 

De restanten van de vetzuren komen dan vrij in de bloedbaan. Dit proces staat bekend als ketose. De zogeheten keton lichamen verlaten het lichaam via de urine en de uitademingslucht. Dit veroorzaakt bij de gebruikers van een dergelijk dieet een typische geur (‘acetonlucht’).

In de vervolgfasen van het Atkins-dieet mogen weer meer koolhydraten worden gegeten. Ook is er geen ‘energieverlies’ meer als gevolg van een onvolledige vetverbranding. Het lichaamsgewicht zou dan moeten stabiliseren.

Fasen

Fase 1: Inductie (1e 14 dagen)

Doel van deze meest beperkende fase is het lichaam in ketogene toestand te brengen en zo de vetten te laten verbranden (ketose). Deze fase gaat gepaard met veel gewichtsverlies, door verlies van het water waar de glycogeen voorraad is opgelost. De fase duurt zo’n 2 weken. De belangrijkste kenmerken van de inductiefase zijn:

  • maximaal 20 gram koolhydraten per dag, onbeperkt vet en eiwitten
  • veel koolhydraat arme groenten maar geen fruit
  • geen koolhydraat rijk voedsel zoals aardappel, granen, brood
  • onbeperkt kip, vlees, kaas, boter en eieren
  • geen alcoholische dranken
  • veel water drinken
  • mogelijke tekorten aanvullen met voedingssupplementen (vitamines, mineralen en antioxidanten)
  • deze fase stopt na 14 dagen

Fase 2: Verder gewichtsverlies (tot je bijna aan je streefgewicht bent)

Doel van deze fase is om de eigen Kritische Koolhydraten Grens of Kritische Koolhydraten Niveau te kunnen bepalen. Je Kritische Koolhydraten Grens is het aantal koolhydraten dat je per dag kunt eten, terwijl het gewichtsverlies doorgaat.

  • hetzelfde dieet als in fase 1 maar met meer koolhydraten, zodat er meer soorten groentes mogen
  • elke week mag het dagelijkse rantsoen met 5 gram koolhydraten vermeerderd worden ten opzichte van de voorgaande week
  • deze toename van koolhydraten gaat door totdat het gewichtsverlies net niet stopt
  • mogelijke tekorten aanvullen met voedingssupplementen (vitamines, mineralen en antioxidanten)
  • de fase stopt wanneer men bijna op het streefgewicht zit

Fase 3: Voorbereiding op de handhavingsfase

Doel van deze fase is om een ideale in te nemen hoeveelheid koolhydraten te bepalen waarbij men niet afvalt en ook niet aankomt.

  • hetzelfde dieet als in fase 2, maar met meer koolhydraten
  • geleidelijk aan mogen er meer koolhydraten gegeten worden
  • de toename stopt wanneer men op gewicht blijft
  • mogelijke tekorten aanvullen met voedingssupplementen (vitamines, mineralen en antioxidanten)
  • deze fase gaat vanzelf over in fase 4

Fase 4: Levenslange handhavingsfase

Doel van deze levenslange fase is om niet terug te vallen in ongezond eten waardoor men weer aankomt.

  • hetzelfde dieet als in fase 3
  • de hoeveelheid koolhydraten per dag blijft gelijk
  • het is een fase waarin meer gevarieerd wordt met diverse producten
  • het gebruik van geraffineerde suiker blijft verboden, omdat het alleen energetische waarde heeft maar geen voedingswaarde
  • wanneer het gewicht weer toeneemt, moet de hoeveelheid koolhydraten weer wat verminderd worden
  • mogelijke tekorten aanvullen met voedingssupplementen (vitamines, mineralen en antioxidanten)

Diabetes

Net als alle andere diëten die leiden tot gewichtsverlies. heeft het Atkins-dieet voordelen voor personen met diabetes. Zeker als ze ook nog overgewicht hebben. Zij hebben er baat bij om af te vallen. Afvallen heeft namelijk een gunstig effect op de regulering van de bloedsuikerspiegels dankzij een verbeterde insulinegevoeligheid. Voor diabetespatiënten kan het wel moeilijk zijn om hun medicatie goed in te stellen wanneer ze weinig koolhydraten eten. Om te voorkomen dat hun bloedsuiker te laag wordt bij dit dieet, is begeleiding nodig.

Een bekende complicatie van diabetes is achteruitgang van de nieren. Bij een verstoorde nierfunctie kan het schadelijk zijn om te veel eiwitten binnen te krijgen. Voor mensen met een verstoorde nierfunctie en diabetes wordt daarom afgeraden om een dieet te volgen dat veel eiwit bevat. Een dieet dat veel eiwit bevat is een dieet waarbij meer dan 20% van de energie wordt geleverd door eiwitten of dat meer dan 0,8 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht levert. Diabetespatiënten en personen met een verstoorde nierfunctie kunnen het best overleggen met hun arts of het in hun geval verstandig is om een koolhydraat arm dieet te gaan volgen dat veel eiwitten bevat. Een diëtist kan hen hierbij begeleiden. 

De ketose die bij het Atkins-dieet kan ontstaan, is op zich niet schadelijk zolang er geen zogenoemde acidose optreedt. Zo’n keto-acidose kan wel plaatsvinden bij slecht behandelde diabetes en kan leiden tot coma en andere ernstige gezondheidsproblemen. Dit komt dan door een verkeerde verhouding tussen de hoeveelheid glucose en insuline in het bloed. Diabetici kunnen zich ook daarom het best goed laten begeleiden bij het volgen van het Atkins-dieet.

Cholesterolgehalte

Het Atkins-dieet kenmerkt zich net als sommige andere diëten met weinig koolhydraten door een hoog gehalte aan eiwit en vet, waaronder verzadigd vet. Uit studies bij mensen die dit soort diëten hadden gevolgd, bleek dit echter geen nadelig effect te hebben op hun cholesterolgehalte. 

Gezond eetpatroon

Een bezwaar tegen het langere tijd volgen van een Atkins-dieet met relatief veel vet, weinig fruit en graanproducten, is dat het minder vitamines en mineralen, voedingsvezel en andere bio-actieve stoffen levert. Op termijn kan dit leiden tot tekorten aan deze voedingsstoffen. Bij het Atkins-dieet wordt daarom aangeraden om een multivitamine supplement te nemen. In groente en fruit zitten echter ook bio-actieve stoffen die niet in deze supplementen zitten. Een multivitamine supplement kan groente, fruit en graanproducten dus niet helemaal vervangen. 

Officiële bezwaren

  • Het OIVO stelt na onderzoek van 19 diëten:

Dit dieet is gevaarlijk voor de gezondheid en kan diverse fysiologische stoornissen veroorzaken. Daarom wordt afgeraden dit dieet te volgen. Het OIVO raadt een evenwichtige voeding aan, gecombineerd met fysieke activiteit, om op een verantwoorde manier en op lange termijn gewicht te verliezen. Voordat u met een dieet begint, vraagt u best advies aan uw arts of uw diëtist(e). “

  • Het Voedingscentrum merkt op in 2011:

“Het Atkins-dieet doet niet aan de Schijf van Vijf. Het gemis aan voedingsstoffen kan leiden tot vitamine- en mineralentekorten. Atkins zelf schreef daarom voedingssupplementen voor. Gezondheidsinstanties hebben hun twijfels bij het eetpatroon en vrezen voor tekorten. De voorzichtige conclusie luidt volgens hen dan ook: voor het snel bereiken van een ideaal gewicht lijkt het Atkins-dieet effectief. Maar voor de lange termijn is een uitgebalanceerd eetpatroon het gezondst.”

Bronnen:

WWW.VOEDINGSCENTRUM.NL
WWW.WIKIPEDIA.NL
WWW.NL.ATKINS.COM

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *